PrEP i PEP: jak działa profilaktyka HIV
PrEP i PEP należą do najskuteczniejszych sposobów zapobiegania zakażeniu HIV. Łatwo je pomylić, bo w obu przypadkach przyjmuje się leki antyretrowirusowe, ale różnica sprowadza się do czasu: PrEP przyjmuje się przed narażeniem, a PEP po nim.
PEP: awaryjna profilaktyka po narażeniu
Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) to krótka kuracja lekami przeciw HIV, zwykle przez 28 dni, która może zapobiec rozwinięciu się zakażenia po możliwym narażeniu.
PEP stosuje się po takich sytuacjach jak pęknięcie prezerwatywy przy kontakcie z partnerem o nieznanym lub dodatnim statusie HIV, napaść seksualna albo zakłucie igłą. Jeśli uważasz, że jej potrzebujesz, od razu zgłoś się do szpitala zakaźnego, który prowadzi leczenie ARV, i poproś wprost o PEP. Listę takich szpitali z numerami telefonów (część przyjmuje całą dobę) znajdziesz na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS: co robić po narażeniu na HIV. Jeśli nie możesz się dodzwonić, jedź do dowolnej placówki z tej listy albo do poradni chorób zakaźnych. Jeśli PEP jest ci potrzebna raz po raz, to mocny sygnał, by rozważyć PrEP.
Ile kosztuje PEP w Polsce?
- Bezpłatnie (leki finansowane z budżetu państwa) po narażeniu przypadkowym: przestępczym, na przykład po gwałcie, lub incydentalnym, na przykład po zakłuciu igłą nieznanego pochodzenia.
- Odpłatnie po narażeniu związanym z ryzykownym zachowaniem, na przykład po seksie bez prezerwatywy, po pęknięciu prezerwatywy lub po wspólnym używaniu sprzętu do iniekcji. Leki przepisze lekarz w jednym ze szpitali z listy, ale za nie płacisz.
Kobiety po narażeniu seksualnym powinny również zgłosić się do ginekologa. Lekarz w szpitalu oceni, czy PEP jest w twojej sytuacji wskazana.
PrEP: stała ochrona przed narażeniem
Profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) to leki przyjmowane przez osoby, które nie mają HIV, aby się nim nie zakazić. Przyjmowana zgodnie z zaleceniami PrEP zmniejsza ryzyko zakażenia HIV drogą płciową o około 99%, a przy przyjmowaniu narkotyków w iniekcjach o co najmniej 74%. Ma postać tabletki przyjmowanej codziennie, a dla części osób także zastrzyku o przedłużonym działaniu, podawanego co dwa miesiące.
Kto może rozważyć PrEP?
- Osoby, których partner lub partnerka ma HIV, zwłaszcza jeśli jego lub jej wiremia nie jest jeszcze skutecznie obniżona leczeniem
- Osoby, które nie zawsze używają prezerwatywy z partnerami o nieznanym statusie HIV
- Osoby, które niedawno przeszły zakażenie przenoszone drogą płciową (STI)
- Osoby, które wspólnie z innymi używają sprzętu do iniekcji
Przed rozpoczęciem PrEP trzeba zrobić test na HIV, a potem regularnie powtarzać testy kontrolne, bo PrEP jest przeznaczona wyłącznie dla osób bez HIV.
N=N: leczenie jako profilaktyka
Jest jeszcze trzeci element, o którym warto wiedzieć. Osoba żyjąca z HIV, która się leczy i utrzymuje niewykrywalną wiremię, nie może przenieść HIV na partnerów seksualnych. Nazywa się to Niewykrywalny = Niezakażający, czyli N=N. Oznacza to, że skuteczne leczenie jest też skuteczną profilaktyką.
Jak to się ma do szacunku ryzyka
Profilaktyka zmienia rachunek. Jeśli partner jest skutecznie leczony i ma niewykrywalną wiremię albo jeśli przyjmujesz PrEP, rzeczywiste ryzyko danego narażenia jest znacznie niższe niż podstawowe wartości dla pojedynczego kontaktu w naszym przewodniku po ryzyku. Jeśli do narażenia już doszło i było niedawno, najpierw ustal, czy wskazana jest PEP, a potem zajmij się testami.
Jak uzyskać PrEP lub PEP w Polsce
Oba rodzaje leków wydaje się na receptę.
- PEP: zgłoś się od razu do szpitala zakaźnego z listy Krajowego Centrum ds. AIDS. Leki są bezpłatne tylko po narażeniu przypadkowym (na przykład po gwałcie lub zakłuciu igłą nieznanego pochodzenia); w pozostałych przypadkach za nie płacisz.
- PrEP: w Polsce nie jest refundowana i za leki płacisz w całości, zwykle około 170-220 zł za 30 tabletek, czyli za miesiąc codziennego przyjmowania. Najpierw potrzebna jest wizyta u lekarza i test na HIV. Listę poradni i aptek w poszczególnych miastach znajdziesz na stronie prep.edu.pl, do której odsyła Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS.
Więcej informacji podaje Ministerstwo Zdrowia na stronie o profilaktyce i testowaniu w kierunku HIV. Z pytaniami możesz też zadzwonić pod bezpłatny numer telefonu zaufania HIV/AIDS 800 888 448.