Ryzyko zakażenia HIV: skąd biorą się liczby
Gdy ktoś pyta „jakie jest moje ryzyko zakażenia HIV”, zwykle chce prostej odpowiedzi: tak albo nie. Uczciwa odpowiedź to prawdopodobieństwo, a zrozumienie, jak się je wylicza, sprawia, że szacunek jest dużo mniej przerażający i dużo bardziej przydatny.
Ryzyko mierzy się dla pojedynczego kontaktu
Epidemiolodzy wyrażają ryzyko przeniesienia HIV jako prawdopodobieństwo, że wirus zostanie przekazany podczas jednego narażenia z partnerem, który ma HIV i nie ma wiremii obniżonej leczeniem. Są to średnie zmierzone w dużych populacjach, a nie pewniki dotyczące jednego zdarzenia. Często przytaczane szacunki dla pojedynczego kontaktu to:
- Receptywny (bierny) stosunek analny: około 1,4% (mniej więcej 1 na 70)
- Insertywny (czynny) stosunek analny: około 0,11% (mniej więcej 1 na 900)
- Receptywny (bierny) stosunek waginalny: około 0,08% (mniej więcej 1 na 1250)
- Insertywny (czynny) stosunek waginalny: około 0,04% (mniej więcej 1 na 2500)
- Seks oralny: bardzo niskie, często szacowane na około 0,01% lub mniej
Dane te pochodzą od instytucji zdrowia publicznego, takich jak CDC. Dotyczą partnera, który ma HIV i nie jest skutecznie leczony. Jeśli status partnera jest nieznany, rzeczywiste ryzyko zależy też od tego, jak prawdopodobne jest, że w ogóle ma on HIV, i tu przydają się lokalne dane o rozpowszechnieniu HIV.
Dlaczego liczy się „pojedynczy kontakt”
Jedno narażenie z ryzykiem 1 na 70 to nie to samo co dziesięć takich narażeń. Ryzyko narasta przy powtarzających się narażeniach, choć nie przez proste mnożenie, bo każdy kontakt to niezależna szansa. Dlatego nasz kalkulator pyta o liczbę narażeń: dwa takie same kontakty niosą większe łączne ryzyko niż jeden.
Co zwiększa ryzyko
- Wykrywalna wiremia u partnera. Wyższa wiremia oznacza więcej wirusa.
- Inne zakażenia przenoszone drogą płciową (STI) u którejkolwiek z osób, które mogą powodować stan zapalny i owrzodzenia ułatwiające przeniesienie.
- Krwawienie, uraz lub miesiączka podczas narażenia.
- Rola receptywna (bierna), a nie insertywna (czynna); dlatego receptywny stosunek analny ma najwyższe ryzyko na jeden kontakt.
Co zmniejsza ryzyko, czasem radykalnie
- Niewykrywalny = Niezakażający (N=N). Partner z HIV, który się leczy i utrzymuje niewykrywalną wiremię, nie przenosi HIV drogą płciową. To jedno z najważniejszych odkryć współczesnej wiedzy o HIV. Przeczytaj więcej o N=N.
- PrEP. Profilaktyka przedekspozycyjna przyjmowana prawidłowo zmniejsza ryzyko zakażenia HIV drogą płciową o około 99%.
- Prezerwatywy, używane konsekwentnie i prawidłowo, są bardzo skuteczne.
- Obrzezanie mężczyzn zmniejsza ryzyko przeniesienia z kobiety na mężczyznę.
Co zrobić z wynikiem
Jeśli niedawne narażenie wygląda na istotne, dwa pytania nie mogą czekać: czy PEP może jeszcze pomóc (trzeba ją rozpocząć w szpitalu zakaźnym jak najszybciej, najlepiej w ciągu 48 godzin, a po kontakcie seksualnym nie później niż 72 godziny od narażenia) i kiedy zrobić test. Oba tematy omawiamy w naszych poradnikach.